website statistics



Günter Brus: Öz Yıkım


ANA: Film Eylemi, Stüdyo Muehl, Viyana, 1964

Başlığını, karısı Anni'nin Hırvatça'sından alan Ana, Viyana Aksiyonistleri'nin kurucularından Günter Brus'un 1964 yılında gerçekleştirdiği ilk performans/ film. İsteksizce katlandığı dokuz aylık bir kışla deneyiminin ardından kendini ekonomik ve psikolojik sıkıntılar içinde bulan Brus, karısıyla kıt kanaat geçindiği, çeşitli resim işleriyle para kazanmaya çalıştığı ve "sanat öldü modunda" sürüklendiği bu dönemde aynı zamanda ekip arkadaşlarıyla sayısız tartışmalar da gerçekleştirir.

Sonunda, Otto Muehl'in vasıtasıyla deneysel sinemacı Kurt Kren ile tanışan Brus, Muehl'in de teşvikiyle Ana için kolları sıvar. Çekimler Muehl'in dairesinde gerçekleşir. Brus, sahneyi beyaz üzerine beyaz nesnelerle şekillendirerek, üç boyutlu bir tuval haline getirir. Sıradışı bir "action painting" olarak okuyabileceğimiz performansta sanatçı, klasik uzam anlayışına yeni bir form bağışlar ve -ressam- ile resmini birbirinden ayırmaz.

Dekora eşlik edecek biçimde, kolayca çözülecek beyaz kumaşlarla kendini sarıp sarmalayan Brus, paketlenmiş ve hareketsiz bir halde, katononik bir pozisyonda sahneye çıkar. İkinci sahne için ise bir "body painting" planlamıştır. İlk önce etraftaki beyaz objelere ve oda yüzeyine siyah lekeler sıçratır sonra ise bir "living painting"e dönüşecek olan Anni'ye sıra gelir. Son olarak sahnedeki merdivenle bazı hareketlere girişir ve sahne yüzeyine devam ettiği soyutlamalarla performans son bulur.

Brus'un "entellektüel bir pot kırma" olduğunu itiraf ettiği Ana, (her ne kadar Kren'in kullandığı tek-karelik görüntü tekniği gibi yeniliklere sahip olsa da) günümüz koşullarında pek başarılı bulunmayabilir. Fakat, Brus aynı zamanda performansının daha sonraları "body art" olarak tanımlanacak sanat ekolüne ve ayrıca kendisi için de "yeni alanlar ve umutlar"a öncülük ettiğinin altını çiziyor.

bkz: Gottfried Helnwein, Paul McCarthy, Olivier de Sagazan.



Oto-Pentür: Film Eylemi, Stüdyo Sailer, Viyana, Aralık 1964

Brus, ilk deneyimi Ana'dan sonra kendi ifade dilinin ABC'sini oluşturmak amacıyla yeni bir performansa girişir. Ve bu soyut sanattan türeyen bir "self-painting" (oto-pentür, canlı resim) olacaktır.

Bir kez daha, kendi vücudunu ve boyama eylemini kendi hareketleriyle düzenlenmiş ve kameraya alınan bir resim olarak görmektedir. Planlarını, stüdyosunu kullanmasına izin veren John Sailor ile paylaşır. Performansı, üç bölüm şeklinde planlamıştır.

1-El boyama
2-Kafa boyama
3-Tüm kafayı boyama

Brus, çalışmasının Arnulf Rainer'in "overpainting"leriyle benzeştiğini fakat kendi performansının bunun ötesine geçtiğini dile getiriyor: "Ressamın başı, resim yüzeyinde anonimleşen (belirsiz) bir hale geliyor, resimle bir oluyor, resimde yok oluyor." Yıllar sonra defterine yazacağı gibi "Birth from obliteration" (Silinmeyle gerçekleşen doğum)
Brus, "total head painting"in kendi vizyonunda ve resminde bir abartıya izin verdiği için kısıtlı bir başarı olduğunu, sonrasında bu hatadan dolayı rahatsız olduğunu söylüyor ve çalışmasında yeterli sabrı ortaya koyamadığından hayıflanıyor. Fakat herşeye rağmen, kendisini böyle bir duruma sokmanın, teorik fikirleri üzerinde düşünmesine yol açtığını ve ona olgunluğun meyvelerini tattıracağını da ekliyor.



Öz-yıkım: Film Eylemi, Viyana, Ocak 1965



Viyana Yürüyüşü, Viyana'nın Göbeğinde performans, 5 Temmuz 1965

1965 yılında Galeri Junge Generation, "Viyana Aksiyonizmi"ni yeraltından çıkarmaya niyetlenir. Ve Brus'u sokaklarda bir "self-painting (canlı-resim)" sergilemeye davet eder. Kabul etmek gerekir ki bu olay Brus'un düzenlenecek sergisi "painting, self painting, self mutilation" için düşünülen bir sunumdan farklı algılanır ve garipsenir. Sergi, 1963 "Painting in a Labyrinthine Space" serisinden resimler, birkaç çizim ve Ludwig Hoffenreich in kamerasından aksiyon sahnelerini içeren sayısız fotoğrafı bir araya getirecektir.

Brus, hazırlık aşamasında hissettiği gerginlikten bahseder: "Otto Muehl, baştan ayağa boyanmama yardım etti. Ludwig Hoffenreich ise daha ileri görüşlü çıktı: "Aman Tanrım, bu olay ya kodeste yada tımarhanede son bulacak!""

Performans esnasında, Brus'un karısı ve bazı arkadaşları onu izlerler, Hoffreich ve Ronal Fleischmann fotoğraflar ve Muehl ile Schwarzkogler ise olayları 8mm bir filme alırlar. Doğal olarak basın bu olayda derin anlamlar bulmaya isteksizdir ve olup biteni, sergi bağlamında halkı eğlendirmek olarak görürler.

Galeri'nin imkanları doğrultusunda Brus, farelerin dolaştığı kilerlerden sokaklara taşmıştır. Şehrin ortasında, bir çok tarihi binanın etrafında "canlı bir resim" olarak dolaşır. Başlangıç olarak Heldenplatz'ı seçer, sonra rotasını Burgtor'a çevirir ve Dorotheum'a yürür, son olarak da St. Stephan Meydanı. Brus, bu noktada canlı resminin toplum huzuruna yönelik bir tehdit oluşturduğunu hissettiğini, çekinerek de olsa itiraf eder. Keza, çok geçmeden olanlar olur ve Braunerstrasse - Stallburggase dönemecinde karşılaştığı bir polisin ekip arabasını çağırmasıyla olaylar son bulur.




Oto-pentür - Öz-yıkım, Galerie Junge Generation, Viyana, 6-25 Temmuz, 1965

Günter Brus: Öz-Tahrip 17



Sonbahar 1965

Brus, Tetanus ve Transfusion ile film eylemlerine devam eder. Bu süreç boyunca, öz-yıkım ve analitik biçimde parçalanmış beden temalı birçok skeç üretir.



Transfusion, Viyana, 1965



Brus ve Muehl'den Filmler, Pop Club, Belvederegasse, Viyana, 21 Ocak 1966

Pop Club Davetiyesi

Günter Brus: Öz-Tahrip

Amaç vücudum. Olay vücudum. Sonuç vücudum.
Otto Muehl: Materyal Aksiyon, şövale resminin yokeldilmesiyle resim yüzeyinin ötesinden beslenir. Herşey materyal olarak kullanılır, materyal aksiyon etkisini yıkım aracılığıyla gösterir. Bu yıkım, gerçekliğimize yamaladığımız dönek fikirlere yöneltilmiştir. Estetik açıdan kusan, katleden, işkence edici, nefese nefese, gürleyen bir tavrı vardır.

Materyal aksiyon çeşitli teknikler kullanır.
Fotoğraf belgeleme.
Kamera öncesi, obje ve materyallerle oynamak.
Film/ aksiyon, bir film senaryosu şeklinde hazırlanır.
İzleyicilerle performanslar (materyal tiyatrosu) sokaklara taşmaya hazırdır.


İkinci Tam Aksiyon, Muehl ile, Galeri Dvorak, Viyana, 24 Haziran 1966

Davetiye metni

GUNTER BRUS OTTO MUEHL
Tam aksiyon ( doğrudan sanat) Otto Muehl’in materyal aksiyonları ile Günter Brus’un kendini yaralama performanslarının bir sentezidir, birinci tam aksiyon (süsleme bir suçtur) Günter Brus ve Otto Muehl tarafından 2 Haziran 1966’da The Adolf Loos Villa Viyana 13, Elsslergasse 9 adresinde gerçekleştirildi.

Tam aksiyon, happening ile toplumumuzda ilerici akıl hastalıkları sürecinden çok etkilenip, herhangi birisini tek başına kullanma durumunda gerçeğe ulaşmanın mümkün olmadığı resim, müzik, edebiyat, sinema, tiyatro dallarını sentezleyen ileri bir oluşumdur.

Tam aksiyon gerçekliği oluşturan tüm malzemenin önyargısız incelemesidir.

Tam aksiyon gerçeklik sahasının kasıtlı olarak seçilmiş malzemeyle bilinçli olarak tarif edildiği mekanlarda gerçekleştirilir, geniş, çok çeşitli malzemenin dinamik olarak kullanıldığı, gerçeklik elementlerinin ilişki kurduğu, değiştirildiği, kafalarını çevirdiği, deforme edildiği, yok edildiği bir ortam, bu süreç oluşumu yaratır, oluşumun doğası gereği malzemenin bileşimi ve uygulayıcıların bilinçdışı eğilimleri büyük önem taşır.

Malzeme; insan, hayvan, bitki, yiyecek, boşluk, hareket, ses, koku, ışık, ateş, soğukluk, sıcaklık, rüzgar, toz, buhar, gaz, olay, spor, tüm sanat dalları ve tüm sanat malzemelerinden oluşabilir.

Malzemenin tüm olanakları acımasızca kullanılır, malzeme seçiminin sonsuz olanakları performansçıya sunulmuş olur, performansçı konsantrasyonunu toplayarak aksiyon üstüne aksiyon sunar, kendini birden gerçekliğin sınırsızlığında bulur, performanslar bir delinin hareketlerine benzer, bir deliliğin tüm avantajları kullanılır, ama bunlar akıllı insanlar içinde hiç de azımsanacak şeyler değildir, eski sanat dalları gerçekliği yeniden kurmaya girişir, tam aksiyon gerçekliği kendi içinde gerçekleşir.

Tam aksiyon, (doğrudan sanatın) doğrudan uygulanmasıdır, olayların tekrarı değildir, bilinçdışı elementlerle gerçeklik (malzemesinin) doğrudan buluşmasıdır, performans yapılır ve performansçı malzemenin kendisi haline gelir: kekeleyen, mırıldanan, inleyen, boğulan, bağıran, cırlayan, gülen, tüküren, ısıran, sürünen, malzemenin üzerinde yuvarlanan.



Bir Çember İçinde Eylem

2 Eylül 1966'da Muehl, Nitsch ve Brus, Londra'da düzenlecek olan 1. Destruction in Art Symposium'a katılımlarını duyurmak amacıyla bir basın konferansı verirler. Her sanatçı kısa bir performans sergileyecektir. Davetlerine yalnızca bir sanat eleştirmeni karşılık verir, Neues Österreich gazetesinden Johann Muschik. Performans Perinet Cellar'da sergilenir ve Brus'un katılımı, Ludwid Hoffenreich tarafından fotoğraflanan "Action in a Circle"dır.



1967-1970

Bu süreçte gerçekleşen performanslara kısaca değinmek gerekirse, Kasım 1967'de Viyana'da Otto Muehl ile birlikte gerçekleştirdikleri Direct Art festivalinden, bunun dışında Eylül 1967'de Kurt Kren tarafında filme alınan, yeni doğmuş bebeğiyle gerçekleştirdiği "Action with a baby" den bahsedebiliriz. 1968'de "Sheer Madness", "Citizen Günter Brus Studies His Body", "Art and Revolution" ve "Strangulation" 1970'de ise "Breaking Test (Kırılma Testleri)" akılda kalan performanslardandır.

BİLDİRİ 1999


Günter Brus

1964’de vücuduma yaptığım soyut resmin son fırçasını sürdüm. Daha sonra da adını da bizzat koyduğum ‘Vücut Analizi’ ile bunun örneği olan işlerle yoğun bir şekilde ilgilenmeye başladım. Mühih’teki Aktionsraum 1’de 1970 yılında gerçekleştirdiğim ‘Kırılma Testleri’ aksiyon serisi ile bu gösterilere son noktayı koydum. 1964/1965 yılında başlattığım mono-drama (Jorg Drews) serileri de bu şekilde bitmiş oldu.

Bu işlerin devamı sadece sonradan ‘aşırı aksiyonizm’ diye de adlandıralacak olan yaratıcılıktan uzak tekrarlara yol açacaktı, ben bunları sadece patoloji ders kitaplarının, illüstrasyonu olarak görüyordum sadece.

Viyana’daki Art & Revolution’a katıldıktan sonra beş aylık hapis cezamı çekmek üzere Berlin’e döndüm, bundan kısa bir süre sonra Frankfurt’lu yayımcılar Kohlkunstverlag çalışmalarımı derleyebileceğim bir kitap için benimle irtibata geçti.

Çalışmalarımın fotoğraflarını kullandım, ve yazılarla fotoğraftakilerden çok farklı olan çizimlerin bir montajını hazırladım. Kitap için Irrwish gibi bir isim bulduktan sonra, kapağını tasarladım ve ilk sonuçlarını yayımcıya yolladım. Yayımcı yazılarla çizimlerin yarattığı yepyeni tarzı görünce benim düşündüğüm gibi fotoğrafları çıkarmamı istedi.

Irrwish ile aksiyonizmden arındım. Ama buradan nereye gideceğimi de bilmiyordum. Ama şimdi geriye bakınca sorunun yayımcı Armin Hundertmark’ın çok iyi şekilde kullandığı, satılamayacak çizimler ve kontrol edilmemiş metinlerin bir araya getirilmesiyle oluşturulmuş Der Balkon Europas* sayesinde çözüldüğünü görüyorum. Hala kararsız ama belirli bir hedefe sahip olarak bu benim yepyeni bir yaklaşım edinmemi sağladı ve bu hız şimdiye kadar yepyeni bir yaklaşımla gelmiş oldu: Resimşiirler. Gelişigüzel çılgın metinlerimden oluşan Irrwisch resimlerim ve yazılarımla kişisel özgürlüğümü ve bütün bu terapi eğilimleriyle resimsel analizimi sağladı. Der Balkon Europas yavaş yavaş açılıp yepyeni bir aksiyonizm sergileyen bir yelpaze gibiydi: hızlı çözüm modern sanatçılar için sanat eğitimine bir son verdi.
O müthiş ilerici sanat eleştirmenleri (özellikle benim sanatımın dalga konusu olduğu Avusturya’da) genel olarak sessizlik, dehşet ve kötücüllükle karşılık verdi. Sloganları : ‘bir deli evcilleşti!’ şeklinde oldu.

Gerçi diğer sanatçılar, Happening ve Fluxus’dan arkadaşlar tiyatrolarına ve kişisel tarzlarına, gösterişli objelerine, yerleştirmelerine, sosyal reform amaçlayan deneylerine çoktan veda etmişlerdi, ben bayrağı ‘ayın reaksiyoneri’ olarak taşımalıydım, kulağını kesemeyen bir hain. Beslenmiş bir yedek: sanata topyekün son vermek için camdan atlayan bir Vincent van Schwarzkogler.
Yargılayabilecek herkes için sanat kısacık fenomenin çoğunluğunu geçmişten alarak sağlamlaştırmıştır ve tarih sanatçıların doğal tarihi olarak tefsir edilebilir, bu yüzden benim için söylenen bir deli evcilleştirildi hükmü çok az yeteneği ve sadece birazcık inancı olan insanlar tarafından verilmiştir.

*Brus'un kara kalem resimleri ve el yazması metinlerinden oluşan 5-6 sayfalık bir kitap, 1972

Kaynakça: Atlas Arkhive Seven, Brus Muehl Nitsch Schwarzkogler Writings of the Vienna Actionists, 1999
Günter Brus – Werkumkreisung, 2003
El arte de la acción : Nitsch, Mühl, Brus, Schwarzkogler / José Antonio Sarmiento, 1999

Günter Brus, İsimsiz, 1965



Erman Akçay


Sanatçı metinlerinin Türkçesi: Cemal Akyüz


logo