Bir ölüyle yolculuk etmek, çok da tercih edilecek bir şey değildir.

– Henri Michaux




“Images du monde visionnaire / Düşsel dünyanın görüntüleri: Henri Michaux & Eric Duvivier”

Images du monde visionnaire, Henri Michaux ile Eric Duvivier’in 1963 yılında ünlü İsviçreli ilaç firması Sandoz’un film departmanı için meskalin ve haşhaşın halüsinatif etkilerini göstermek amacıyla yapılmış bir deneme filmi. Sandoz daha  önce 1938 yılında LSD’yi sentezleyen bir firma olarak dikkat çekmişti.

Film, birçok gerçeküstücü film gibi, zihin, psikanaliz ya da bilinçaltı akışı deneylerine dahil edilebileceği gibi, basitçe, bir eğitim filmi olarak da görülebilir. Bir merakın giderilmesi gibidir.

1960’lı yıllar avangard film üretiminde eşsiz bir zenginliğe sahip. Dönemin keyif verici madde kullanımının sanata adapte edilmesi yoğunluğu da göz önüne alındığında, sanatsal üretime olan etkisi, SANDOZ örneğinde görüldüğü gibi, kâr amaçlı firmaların en uç noktada sayılabilecek sanatçılarla birlikte hareket etmesine neden oluyor. Bu durum bile kendi başına gerçeküstü bir tavır sayılabilir.

Bugün, 2012 yılına kısa bir süre kala, benzer ruh halinde herhamgi bir sanatçının, reklam ya da kâr amacı gütmeden benzer firma/devlet/sponsor destekleri almasının zorluğu düşünüldüğünde, filmin değeri daha da anlaşılır oluyor.

Ünlü fotoğrafçı Brassaï, bu filmin ertesinde Henri Michaux ile bir konuşmasını şöyle aktarır:


 

“21 Şubat Cuma, Paris,

Michaux’yu aradım.

Brassaï: Haşhaş ve meskalinle ilgili filmini çok beğendim. Büyülü ve sıradışı o görseller. Mükemmel müzik ile birlikte çok iyi bir etki yaratıyor. İnsanın ağzı açık kalıyor bazen…
Michaux: Filmimi beğendiğine sevindim. Senin düşüncen önemli. Birlikte çalıştığım kameraman fikirlerimi taşıyıp, kesme işlemini insaflı yaptı.

B: Bu filmin kamuya açılmayacak, sinemalarda vizyona girmeyecek olmasına üzülüyorum. Sence de genel gösterime girmesi gerekmez mi?
M: Evet bu tartışılıyor. Ancak uyuşturucu bağımlısı ile filmi sunan doktor kesilirse. Sadece benim sesimi bırakacaklar.

B: Gerçekten de film 5-6 kez gösterilmiş olsa da çok az insan tarafından izlendi. Ben gittiğimde The Salle de Géographie tamamen doluydu, oturacak yer bulamadım. Filmi yere uzamıp Jean Paulhan ve Dominique Aury’nun ayakları altında izledim.”


 

Filmde, Belçikalı yazar Michaux’nun “uçuşları” görsellerle öne çıkarılırken, film aslında genel olarak bazı basımları Türkçeye çevrilmiş olarak da bulunabilecek Miserable Miracle, L’Infini Turbulent ve Paix Dans Les Brisements kitaplarını kaynak olarak kullanıyor.

İşin karışık yanı, Michaux sonradan, bu filmin saykodelik tecrübeyi yansıtmadığını söylemiştir. Filmi çeken Duvivier’in tamamen ayık olması, yazara göre film vasıtasıyla saykodelik bir durumu belgelemeyi imkansız kılmıştır. Michaux, her ne kadar yukarıda Brassaï’ye politik bir cevap vermiş gibi görünse de, asıl olarak şöyle itiraz eder:

Meskalin halüsinasyonlarına dair bir film teklifi geldiğinde de belirttim ve bu türden bir denemenin imkansız olduğunu defalarca ve defalarca tekrarladım. Madde anlamında çok üstün, sıradışı bir prodüksiyonu olan bir filmde bile resimlerin yetersiz olacağını baştan belirtmeliyim. Görseller çok daha parlak, algılaması daha zor, daha kavranamaz, daha değişken, daha korkunç, daha endişeli, daha ıstıraplı, daha ağrıtan, son derece fazla heyecan verici, çok daha korkutucu renkli, daha saldırgan, daha aptalca, daha garip olmalıydı.

Yukarıda, Michaux’nun “kameraman iyiydi” diye bahsettiği Eric Duvivier, 500’den fazla eğitim amaçlı film çekmiş ve filmlerinde soyut hallere, ayrıca psikiyatriye yoğun yer vermiş ve Max Ernst’le de çalışmış bir yönetmen.


 

 


 

Tweet about this on TwitterShare on FacebookEmail this to someonePrint this page